I am honored to be with you today at your commencement from one of the finest universities in the world. I never graduated from college. Truth be told, this is the closest I've ever gotten to a college graduation. Today I want to tell you three stories from my life. That's it. No big deal. Just three stories.

The first story is about connecting the dots.

I dropped out of Reed College after the first 6 months, but then stayed around as a drop-in for another 18 months or so before I really quit. So why did I drop out?

It started before I was born. My biological mother was a young, unwed college graduate student, and she decided to put me up for adoption. She felt very strongly that I should be adopted by college graduates, so everything was all set for me to be adopted at birth by a lawyer and his wife. Except that when I popped out they decided at the last minute that they really wanted a girl. So my parents, who were on a waiting list, got a call in the middle of the night asking: "We have an unexpected baby boy; do you want him?" They said: "Of course." My biological mother later found out that my mother had never graduated from college and that my father had never graduated from high school. She refused to sign the final adoption papers. She only relented a few months later when my parents promised that I would someday go to college.

And 17 years later I did go to college. But I naively chose a college that was almost as expensive as Stanford, and all of my working-class parents' savings were being spent on my college tuition. After six months, I couldn't see the value in it. I had no idea what I wanted to do with my life and no idea how college was going to help me figure it out. And here I was spending all of the money my parents had saved their entire life. So I decided to drop out and trust that it would all work out OK. It was pretty scary at the time, but looking back it was one of the best decisions I ever made. The minute I dropped out I could stop taking the required classes that didn't interest me, and begin dropping in on the ones that looked interesting.

It wasn't all romantic. I didn't have a dorm room, so I slept on the floor in friends' rooms, I returned coke bottles for the 5¢ deposits to buy food with, and I would walk the 7 miles across town every Sunday night to get one good meal a week at the Hare Krishna temple. I loved it. And much of what I stumbled into by following my curiosity and intuition turned out to be priceless later on. Let me give you one example:

Reed College at that time offered perhaps the best calligraphy instruction in the country. Throughout the campus every poster, every label on every drawer, was beautifully hand calligraphed. Because I had dropped out and didn't have to take the normal classes, I decided to take a calligraphy class to learn how to do this. I learned about serif and san serif typefaces, about varying the amount of space between different letter combinations, about what makes great typography great. It was beautiful, historical, artistically subtle in a way that science can't capture, and I found it fascinating.

None of this had even a hope of any practical application in my life. But ten years later, when we were designing the first Macintosh computer, it all came back to me. And we designed it all into the Mac. It was the first computer with beautiful typography. If I had never dropped in on that single course in college, the Mac would have never had multiple typefaces or proportionally spaced fonts. And since Windows just copied the Mac, its likely that no personal computer would have them. If I had never dropped out, I would have never dropped in on this calligraphy class, and personal computers might not have the wonderful typography that they do. Of course it was impossible to connect the dots looking forward when I was in college. But it was very, very clear looking backwards ten years later.

Again, you can't connect the dots looking forward; you can only connect them looking backwards. So you have to trust that the dots will somehow connect in your future. You have to trust in something — your gut, destiny, life, karma, whatever. This approach has never let me down, and it has made all the difference in my life.

My second story is about love and loss.

I was lucky — I found what I loved to do early in life. Woz and I started Apple in my parents garage when I was 20. We worked hard, and in 10 years Apple had grown from just the two of us in a garage into a $2 billion company with over 4000 employees. We had just released our finest creation — the Macintosh — a year earlier, and I had just turned 30. And then I got fired. How can you get fired from a company you started? Well, as Apple grew we hired someone who I thought was very talented to run the company with me, and for the first year or so things went well. But then our visions of the future began to diverge and eventually we had a falling out. When we did, our Board of Directors sided with him. So at 30 I was out. And very publicly out. What had been the focus of my entire adult life was gone, and it was devastating.

I really didn't know what to do for a few months. I felt that I had let the previous generation of entrepreneurs down - that I had dropped the baton as it was being passed to me. I met with David Packard and Bob Noyce and tried to apologize for screwing up so badly. I was a very public failure, and I even thought about running away from the valley. But something slowly began to dawn on me — I still loved what I did. The turn of events at Apple had not changed that one bit. I had been rejected, but I was still in love. And so I decided to start over.

I didn't see it then, but it turned out that getting fired from Apple was the best thing that could have ever happened to me. The heaviness of being successful was replaced by the lightness of being a beginner again, less sure about everything. It freed me to enter one of the most creative periods of my life.

During the next five years, I started a company named NeXT, another company named Pixar, and fell in love with an amazing woman who would become my wife. Pixar went on to create the worlds first computer animated feature film, Toy Story, and is now the most successful animation studio in the world. In a remarkable turn of events, Apple bought NeXT, I returned to Apple, and the technology we developed at NeXT is at the heart of Apple's current renaissance. And Laurene and I have a wonderful family together.

I'm pretty sure none of this would have happened if I hadn't been fired from Apple. It was awful tasting medicine, but I guess the patient needed it. Sometimes life hits you in the head with a brick. Don't lose faith. I'm convinced that the only thing that kept me going was that I loved what I did. You've got to find what you love. And that is as true for your work as it is for your lovers. Your work is going to fill a large part of your life, and the only way to be truly satisfied is to do what you believe is great work. And the only way to do great work is to love what you do. If you haven't found it yet, keep looking. Don't settle. As with all matters of the heart, you'll know when you find it. And, like any great relationship, it just gets better and better as the years roll on. So keep looking until you find it. Don't settle.

My third story is about death.

When I was 17, I read a quote that went something like: "If you live each day as if it was your last, someday you'll most certainly be right." It made an impression on me, and since then, for the past 33 years, I have looked in the mirror every morning and asked myself: "If today were the last day of my life, would I want to do what I am about to do today?" And whenever the answer has been "No" for too many days in a row, I know I need to change something.

Remembering that I'll be dead soon is the most important tool I've ever encountered to help me make the big choices in life. Because almost everything — all external expectations, all pride, all fear of embarrassment or failure - these things just fall away in the face of death, leaving only what is truly important. Remembering that you are going to die is the best way I know to avoid the trap of thinking you have something to lose. You are already naked. There is no reason not to follow your heart.

About a year ago I was diagnosed with cancer. I had a scan at 7:30 in the morning, and it clearly showed a tumor on my pancreas. I didn't even know what a pancreas was. The doctors told me this was almost certainly a type of cancer that is incurable, and that I should expect to live no longer than three to six months. My doctor advised me to go home and get my affairs in order, which is doctor's code for prepare to die. It means to try to tell your kids everything you thought you'd have the next 10 years to tell them in just a few months. It means to make sure everything is buttoned up so that it will be as easy as possible for your family. It means to say your goodbyes.

I lived with that diagnosis all day. Later that evening I had a biopsy, where they stuck an endoscope down my throat, through my stomach and into my intestines, put a needle into my pancreas and got a few cells from the tumor. I was sedated, but my wife, who was there, told me that when they viewed the cells under a microscope the doctors started crying because it turned out to be a very rare form of pancreatic cancer that is curable with surgery. I had the surgery and I'm fine now.

This was the closest I've been to facing death, and I hope its the closest I get for a few more decades. Having lived through it, I can now say this to you with a bit more certainty than when death was a useful but purely intellectual concept:

No one wants to die. Even people who want to go to heaven don't want to die to get there. And yet death is the destination we all share. No one has ever escaped it. And that is as it should be, because Death is very likely the single best invention of Life. It is Life's change agent. It clears out the old to make way for the new. Right now the new is you, but someday not too long from now, you will gradually become the old and be cleared away. Sorry to be so dramatic, but it is quite true.

Your time is limited, so don't waste it living someone else's life. Don't be trapped by dogma — which is living with the results of other people's thinking. Don't let the noise of others' opinions drown out your own inner voice. And most important, have the courage to follow your heart and intuition. They somehow already know what you truly want to become. Everything else is secondary.

When I was young, there was an amazing publication called The Whole Earth Catalog, which was one of the bibles of my generation. It was created by a fellow named Stewart Brand not far from here in Menlo Park, and he brought it to life with his poetic touch. This was in the late 1960's, before personal computers and desktop publishing, so it was all made with typewriters, scissors, and polaroid cameras. It was sort of like Google in paperback form, 35 years before Google came along: it was idealistic, and overflowing with neat tools and great notions.

Stewart and his team put out several issues of The Whole Earth Catalog, and then when it had run its course, they put out a final issue. It was the mid-1970s, and I was your age. On the back cover of their final issue was a photograph of an early morning country road, the kind you might find yourself hitchhiking on if you were so adventurous. Beneath it were the words: "Stay Hungry. Stay Foolish." It was their farewell message as they signed off. Stay Hungry. Stay Foolish. And I have always wished that for myself. And now, as you graduate to begin anew, I wish that for you.

Stay Hungry. Stay Foolish.

Thank you all very much

http://news-service.stanford.edu/news/2005/june15/jobs-061505.html .

Đại Học Stanford tường thuật, ngày14 tháng 6 năm 2005

‘Bạn phải tìm thấy điều mình yêu thích,” ông Jobs phát biểu

Đây là bài diễn văn của ông Steve Jobs, Giám Đốc Điều Hành hãng Máy Vi Tính Apple và hãng Hoạt Hoạ Vi Tính Pixar trong ngày lễ tốt nghiệp sinh viên, ngày 12 tháng 6 năm 2005.

Tôi rất vinh dự được phát biểu với các bạn trong ngày lễ tốt nghiệp tại một trong những trường đại học hàng đầu thế giới. Tôi chưa bao giờ được tốt nghiệp đại học nào cả. Thật sự mà nói, dịp này là tôi được gần cận nhất với vấn đề ra trường đại học. Hôm nay tôi muốn kể cho các bạn nghe 3 câu chuyện từ cuộc đời tôi. Không có gì quá quang trọng. Chỉ là 3 câu chuyện mà thôi.

Câu chuyện thứ nhất là vấn đề nối liền những dấu chấm.

Tôi bỏ học trường Đại học Reed sau 6 tháng đầu tiên, nhưng vương vấn học lại 18 tháng nữa trước khi bỏ học hoàn toàn.  Vì lý do gì mà tôi đã bỏ học?

Sự gián đoạn này bắt đầu từ trước khi tôi sinh ra. Mẹ sinh ra tôi là một ngưòi phụ nữ trẻ, đang học cao học nhưng chưa lập gia đình, và bà quyết định cống hiến tôi cho người khác nhận nuôi.  Bà cương quyết rằng tôi phải trở thành con nuôi của những ngưòi có trình độ đại học. Do đó mọi việc được xếp đặt lúc sơ sinh rằng tôi sẽ thành con nuôi của một ông luật sư và vợ ông.  Nhưng đến giây phút tôi sinh ra thì họ thay đổi ý định vì họ muốn có một bé gái. Do đó cha mẹ tôi, ngưòi đang chờ đợi xin con nuôi, đã được gọi điện lúc nửa đêm và hỏi rằng: “Chúng tôi có một bé trai không như mong muốn, ông bà có muốn không?” Họ đã trả lời:  “Dĩ nhiên rồi.”  Sau này mẹ ruột tôi biết được rằng mẹ nuôi tôi chưa tốt nghiệp đại học và cha nuôi tôi chưa tốt nghiệp trung học. Do đó bà từ chối ký giấy cho con nuôi.  Sau vài tháng bà thay đổi ý định khi cha mẹ nuôi tôi hứa sẽ cho tôi đi học đại học khi lớn lên.

Và năm 17 tuổi, tôi được vào đại học. Nhưng tôi ngây thơ chọn một trường mà chi phí rất đắt ngang hàng với Stanford, tất cả số tiền dành dụm của bố mẹ tôi đã đóng hết học phí cho tôi. Sau 6 tháng, tôi không thể tìm thấy giá trị của việc học. Tôi không biết là tôi muốn làm gì với chính cuộc đời mình, và không biết trình độ học vấn đại học có giúp tôi định hình điều đó hay không. Thậm chí tôi đang tiêu hết tiền tài mà cha mẹ tôi đã dành dụm suốt một đời. Do đó tôi quyết định bỏ học và tin tưởng rằng mọi thứ sẽ trở thành tốt đẹp. Thời gian đó thật sự hồi hộp, nhưng khi nghĩ lại đó là một quyết định tốt nhất trong đời. Khi bỏ học, tôi không phải lấy những môn bắt buột mà tôi không thích, và tôi bắt đầu học những môn tôi thích.

Đời không như là mơ. Tôi không có phòng trọ và phải ngủ nhờ trên sàn nhà của bạn bè. Tôi đổi lại bình chai nước ngọt để được 5 xu để mua thức ăn. Tôi phải đi bộ 7 dặm xuyên qua thị trấn mỗi tối Chủ Nhật để lấy một phần ăn ngon trong tuần ở chùa Hare Krishna. Tôi cảm thấy thích những ngày tháng đó. Và bao nhiêu lần tôi vấp ngã là bấy nhiêu bài học bổ ích và kinh nghiệm để cho tôi có những quyết định chính xác sau này. Tôi sẽ nêu một ví dụ nhé:

Đại học Reed có thể nói là trường đào tạo tốt nhất về nghệ thuật chữ viết thời bấy giờ. Trong khuôn viên trường, mỗi thông cáo yến thị, nhãn hiệu trên hộc bàn đều được viết bằng tay rất đẹp. Bởi vì tôi đã bỏ học và không có tham gia các buổi học thưòng xuyên nên tôi quyết định theo học lớp nghệ thuật viết chữ để học cách viết chữ đẹp như thế này. Tôi học về nét chữ nhỏ và bố trí khoản cách kết hợp giữa các con chữ cũng như các nét chữ lớn.  Chữ rất đẹp, mang tính lịch sử, nghệ thuật huyền ảo mà khoa học không thể nắm bắt được và tôi thấy thật là hấp dẫn.

Những điều này không hy vọng ứng dụng thực tế vào cuộc đời tôi. Nhưng 10 năm sau, khi chúng tôi đang thiết kế máy tính Macintosh đầu tiên, nó lại gợi nhớ trong tôi. Và chúng tôi thiết kế nó trong tất cả các máy Mac. Đó là máy tính đầu tiên có kiểu chữ đẹp nhất. Nếu tôi không tham gia những khoá đơn lẽ ở đại học, máy tính Mac sẽ không bao giờ có nhiều kiểu chữ hay những kiểu chữ mà có khoản cách rất hài hoà như vậy. Và kể từ khi Windows sao chép ý tưởng từ Mac thì không có máy tính nào mà không có được những kiểu chữ nghệ thuật đó. Nếu tôi không bỏ đại học, tôi không thể tham gia những khoá học viết chữ và máy tính cá nhân, có lẽ sẽ không có những kiểu chữ đẹp như vậy. Dĩ nhiên, nó không thể liên kết với những dấu chấm khi nhìn về tương lai lúc tôi còn ở trường đại học. Nhưng thật sự rỏ ràng khi nhìn về quá khứ của 10 năm trước.

Một lần nửa, bạn không thể liên kết những dấu chấm với tương lai phía trước. Tuy nhiên bạn có thể liên kết chúng khi nhìn ngược về quá khứ. Do đó bạn phải tin tưởng rằng những dấu chấm sẽ liên kết như thế nào đó về tương lai của bạn. Bạn phải tin tưởng trong những điều bạn có: sự can đảm, số phận, cuộc đời, nghiệp chướng hay bất kể thứ gì.  Phương pháp này chưa làm tôi thất bại, và chính nó đã làm cuộc đời tôi khác đi.

Câu chuyện thứ 2 về sự đam mê và mất mát.

Tôi đã may mắn, tôi đã tìm thấy điều tôi thích và thực hiện nó ở giai đoạn đầu của cuộc đời.  Woz và tôi đã thành lập hãng Apple trong nhà xe của cha mẹ tôi lúc tôi 20 tuổi. Tôi làm việc chăm chỉ và trong 10 năm hãng Apple đã phát triển từ lúc ban đầu chỉ hai chúng tôi trong nhà xe để vươn tới một công ty có tài sản 2 tỷ Mỹ Kim và hơn 4000 nhân viên. Chúng tôi vừa giới thiệu sự sáng tạo tốt nhất – máy vi tính Macintosh - một năm trước khi tôi vừa 30 tuổi. Và tôi bị sa thải mất việc. Làm thế nào bạn có thể bị sa thải từ công ty do chính bạn lập nên nó? Khi Apple phát triển và chúng tôi thuê những người mà tôi nghĩ rằng họ có tài năng để điều hành công ty với tôi, và năm đầu tiên mọi thứ diễn ra tốt đẹp. Nhưng sau đó dự án tương lai của chúng tôi bắt đầu rạn nứt và thậm chí gây chia rẽ. Khi chúng tôi làm việc, ban giám đốc luôn hổ trợ anh ta. Do vậy ở tuổi 30 tôi bị trục xuất một cách công khai. Điều đã là trung điểm của đời tôi biến mất một cách phủ phàng.

Tôi thực sự không biết nên làm gì trong một vài tháng. Tôi cảm thấy rằng tôi đã làm thất vọng cho những doanh nhân trong thế hệ đi trước – rằng tôi đã đánh rơi cây gậy tin tưởng đã được truyền xuống cho tôi. Tôi đã gặp ông David Packard và ông Bob Noyce để xin lỗi cho sự thất bại này. Tôi công khai trở thành một ngưòi thất bại và có ý tưởng muốn bỏ chạy khỏi thung lũng này. Nhưng một điều từ từ bắt đầu ló dạng trong tôi - tôi vẫn đam mê những gì tôi đã làm. Sự thay đổi tại hãng Apple không hề thay đổi được niềm đam mê đó. Tôi bị xua đuổi, nhưng tôi vẫn đam mê. Và tôi quyết định bắt đầu lại từ đầu.

Lúc đó tôi không hiểu, nhưng cái cảm giác bị sa thải từ hãng Apple là bài học tốt nhất đã xảy ra đối với tôi. Áp lực của thành công đã thay thế bởi lòng phơi phới nhẹ nhàng của cuộc khởi đầu, thiếu nắm vững về mọi thứ. Sự nhẹ nhàng đó trả lại tự do để tôi bước vào giai đoạn nhiều sáng tạo nhất trong cuộc đời mình.

Trong 5 năm sau đó, tôi thành lập công ty tên là NeXT, thêm công ty khác tên là Pixar, và bắt đầu yêu thương một người phụ nữ, cô ấy trở thành vợ của tôi sau này. Pixar trở thành công ty điện ảnh hoạt hoạ vi tính với phim đầu tiên Toy Story, và ngày nay trở thành công ty thành công nhất về phim hoạt hoạ vi tính trên thế giới. Một điều đáng chú ý là hãng Apple mua hãng NeXT, và tôi quay về lại hãng Apple, và những công nghệ chúng tôi đã phát triển ở hãng NeXT trở thành hạt nhân của sự phục hưng hiện tại của hãng Apple. Laurence và tôi có một gia đình thật hạnh phúc.

Tôi chắc chắn rằng những điều trên đã không xảy ra nếu tôi không bị sa thải từ hãng Apple. Nó là một liều thuốc cay nghiệt nhưng tôi đoán rằng bệnh nhân cần nó. Đôi khi cuộc đời này dán xuống đầu bạn bằng một viên gạch. Đừng đánh mất niềm tin. Tôi cam đoan rằng chỉ có một điều giữ tôi đứng vững là tôi yêu những gì tôi làm. Bạn phải tìm những gì bạn yêu thích. Và đó là sự thật cho công việc của bạn cũng như cho người yêu của bạn. Công việc của bạn sẽ chiếm một phần lớn trong cuộc đời của bạn, và duy nhất chỉ có sự thoả mãn là điều làm nên sự kì diệu trong công việc mà bạn tin tưởng. Và chỉ có cách làm việc tốt nhất là lòng đam mê của bạn đối với công việc. Nếu bạn chưa phát hiện ra nó thì hãy kiếm tìm. Đừng nên yên phận. Cũng như mọi vấn đề quan trọng cảm nhận bởi trái tim, bạn sẽ cảm nhận được khi bạn đạt được lòng đam mê. Và giống như bất kì một mối quan hệ tốt đẹp nào, lòng đam mê càng thêm năng lượng với thời gian lâu dài. Do vậy hãy giữ vững trạng thái kiếm tìm cho đến khi bạn tìm được nó. Đừng nên yên phận.

Câu chuyện thứ 3 về cái chết.

Khi tôi 17 tuổi, tôi đọc một câu châm ngôn như thế này: “Nếu bạn sống mỗi ngày như là ngày cuối cùng của cuộc đời, một ngày nào đó bạn chắc chắn rằng bạn sẽ đúng”. Nó để lại ấn tượng trong tôi, và từ đó trong 33 năm, tôi đã soi gương mỗi buổi sáng và tự hỏi rằng: “Nếu hôm nay là ngày cuối cùng của cuộc đời tôi, tôi sẽ muốn làm cái gì trong ngày hôm nay?” Và bất cứ khi nào câu trả lời là “Không” trong quá nhiều ngày, tôi biết tôi cần thay đổi.

Hãy nhớ rằng tôi sẽ chết sớm là công cụ quan trọng mà tôi đã tạo ra để động viên khi quyết định một điều lớn lao trong cuộc đời. Bởi vì hầu như mọi thứ - như sự đòi hỏi bên ngoài, lòng hãnh diện, nỗi sợ hãi về sự thất bại - sẽ tan biến đi trong cõii chết, để lại sự thật là điều quan trọng nhất. Hãy nhớ rằng bạn sẽ chết là con đường tốt nhất theo tôi biết để tránh những suy nghĩ hạn hẹp rằng bạn sẽ thua xút. Suy nghĩ thiển cận như vậy thì chính mình đã thất bại.  Do dó bạn không có nguyên nhân gì để không theo đuổi những gì trái tim bạn mách bảo.

Khoảng một năm trước đây, tôi bị chẩn bệnh ung thư. ôi đã được kiểm tra kĩ lưỡng lúc 7:30 sáng và rỏ ràng tôi có một khối u trong lá lách. Tôi không biết lá lách là cái gì. Vị bác sĩ nói với tôi rằng đây là một loại ung thư mà gần như không chữa được, và tôi chỉ sống thêm từ ba đến sáu tháng nữa mà thôi. Bác sĩ khuyên tôi nên về nhà để dàn xếp những vấn đề cá nhân, có nghiã bác sĩ hàm ý rằng tôi sẽ chết. Có nghĩa rằng tôi hãy cố gắng nhắn nhũ cho con cái mọi suy nghĩ của mình trong 10 năm nữa trong vòng một vài tháng. Điều đó cũng có nghĩa rằng hãy chuẩn bị chu đáo và sự từ trần sẽ được dễ dàng cho gia đình. Nghiã là hãy nói câu từ giã.

Tôi đã sống với chẩn đoán đó mỗi ngày. Cuối ngày hôm đó, tôi có một giải phẫu nhỏ để lấy tế bào khử nghiệm, bằng phương pháp nội soi xuống cổ họng, qua bao tử, vào trong ruột non, cho một cái kim vào lá lách và lấy ra vài tế bào của khối u. Tôi được đánh thuốc mê, nhưng vợ tôi, người luôn túc trực bên tôi, nói với tôi rằng bác sĩ nhìn thấy tế bào ung thư dưới kính hiển vi và rất cảm động khi biết rằng đây là một trường hợp ung thư hiếm có, chữa được bằng giải phẩu. Bác sĩ đã giải phẩu và tôi khoẻ đến bây giờ.

Đó là sự gần kề nhất với cái chết mà tôi đã đối mặt, và tôi hy vọng rằng đó là sự gần kề nhất trong vài thập niên nữa. Sau khi trải qua kinh nghiệm này, tôi có thể nói chắt chắn với bạn rằng cái chết mặc dù hữu ích nhưng chỉ là một khái niệm thuần túy trong suy tưởng.

Không ai muốn chết. Ngay cả những người muốn đến thiên đàng cũng không muốn chết để lên trên đó. Nhưng cái chết là vận mạng chung của chúng ta. Không ai thoát khỏi. Và điều đó bắt buột như vậy, vì Tử là một phát minh tốt nhất của Sanh. Và như nhân tố cuả Sanh đã thay đổi. Nó gạt bỏ những cái cũ để dành chỗ cho những cái mới. Bây giờ những cái mới là bạn, và một ngày không xa lắm, bạn sẽ từ từ trở nên cũ đi và bị xoá bỏ. Xin lỗi vì tôi đã bi quan nhưng đó là sự thật phủ phàng.

Thời gian có hạn, do đó tôi không muốn phí phạm để sống đời người khác. Đừng nên bị giam hãm bằng những thành kiến – nghĩa là sống theo sự suy nghĩ của người khác. Đừng để những ý kiến ồn ào của kẽ khác lấn áp ý tưởng nguyện vọng của chính mình. Và quan trọng là hãy can đảm theo đuổi những gì trái tim và tri giác của mình. Đôi khi tự mình đã biết rằng mình muốn đạt được điều gì. Những thứ khác chỉ là nhân tố phụ mà thôi.

Khi tôi còn trẻ, có một loạt các ấn phẩm rất hay gọi là The Whole Earth Catalog, một trong những cẩm nan của thế hệ chúng tôi. Nó được tạo ra bởi ông Stewart Brand, một nơi cách đây không xa lắm trong thành phố Menlo Park, và ông đã làm nó sống động với những lời lẽ hay và hình ảnh linh hoạt. Trong những năm cuối của thập niên 1960, trước khi máy tính cá nhân và ấn loát vi tính ra đời, ấn phẫm này được làm bằng máy đánh chữ tay, dao kéo và máy chụp ảnh polaroid. Kiểu như cách tìm kiếm trên Google in trên sách bìa giấy mềm, 35 năm trước khi Google đến với chúng ta: các quyễn sách này trở thành lý tưỏng, chan chứa với những ý nghĩ rỏ ràng và khái niệm siêu hạng.

Ông Stewart và nhóm cộng sự đã xuất bản nhiều tập cuả The Whole Earth Catalog, và sau một thời gian họ xuất bản quyễn cuối cùng. Đó là những năm giữa thập niên 1970, lúc tôi bằng tuổi các bạn bây giờ. Trên mặt của trang bìa phiá sau của xuất bản cuối cùng, có bức ảnh của một con đường quê trong bình minh, tựa như con đường bạn đang chờ quá giang xe nếu bạn có tính phiêu lưu. Bên dưới là tựa đề: “Vẫn ao ước, vẫn dại khờ.” Đó là thông điệp vĩnh biệt khi họ gác bút. Vẫn ao ước, vẫn dại khờ. Và tôi vẫn mơ ước điều đó cho chính tôi. Và bây giờ, khi  các bạn đã tốt nghiệp để bắt đầu một chặn đường mới mẽ, tôi chúc cho các bạn điều đó.

Vẫn ao ước, vẫn dại khờ.

Cám ơn tất cả các bạn.